Komentarz i przekład na włoski Izabella Teresa Kostka.
Commento e traduzione in italiano Izabella Teresa Kostka.
****
Esistono voci poetiche che vibrano incessantemente e che non si lasciano descrivere con una sola parola né racchiudere in schemi rigidi. È il caso anche dell’autrice le cui poesie desidero presentare oggi. Nei componimenti di Małgorzata Mittelstadt la vita non si lascia mai descrivere in una forma univoca, perché è innanzitutto movimento, continua trasformazione, un viaggio attraverso gli stati d’animo, i ricordi e possibilità illimitate.
È una sorta di perpetuum mobile, che a volte ricorda una “piuma rinvigorita dalla pioggia”, capace di immergersi nella “corolla della vita”, mentre altre volte diventa una macchia di possibilità sospesa sul “telaio del giorno”. Małgorzata Mittelstadt compone poesie di confine tra intimità e osservazione del mondo, tra il peso dei ricordi e il desiderio di spensieratezza. Il peso delle esperienze passate assume a tratti una dimensione dolorosa, quasi insopportabile, come nei toccanti “Prove generali”, dove la demenza senile della madre trasforma ogni notte nella prova di un ultimo addio. La voce poetica veglia e prega, cerca di vivere tra i gesti quotidiani del giorno comune e l’inquietudine della notte. L’immagine della luna piena, rosa come l’urna della madre, creata attraverso le parole, racchiude in sé la vicinanza imminente della morte e la tenerezza di un amore senza fine. La poetessa, però, non si limita a questa tematica dolorosa. Nei testi qui presentati convivono anche l’ironia, la sensualità e una forma di libertà leggera, a volte giocosa. La morte può diventare un personaggio capace di andare in bicicletta e di masticare chewing gum, mentre una donna può flirtare con il tempo e scegliere dalla torta la fetta più dolce. La leggerezza e l’umorismo, però, non significano superficialità, ma diventano piuttosto un modo per familiarizzare con le preoccupazioni e liberarsi, almeno per un momento, dalla rigidità che la vita ci impone. La vita è movimento, libertà, imprevedibilità e continua trasformazione. È anche un incessante cambiamento di sé. A questa continua trasformazione partecipano anche i luoghi richiamati dalla poetessa: il Garda, Sirmione, i vicoli medievali, la casa di Maria Callas e il paesaggio italiano, che diventa uno spazio in cui congedarsi da se stessa, cioè dalla propria versione passata. Nella poesia “Poco poco” il viaggio in motoscafo assume il significato di una metafora esistenziale, in cui è possibile lasciarsi alle spalle le voci del passato, abbandonarsi al vento e permettere al peso di svanire gradualmente. È possibile lasciarsi alle spalle la persona che si era un tempo. Ritengo inoltre che la poesia di Małgorzata Mittelstadt si distingua per una sensibilità fuori dal comune, capace di coniugare con grande abilità la sfaccettatura strettamente autobiografica, l’immaginazione simbolica e l’attenta osservazione della quotidianità. Il mondo che ne trabocca è ricco di immagini dense, associazioni inattese e contrasti che restituiscono la complessità della vita umana. In molti testi si avverte con particolare evidenza “il cammino” interiore verso la libertà e il desiderio di affrancarsi dalle convenzioni che ci limitano, dagli “spigoli taglienti, dalle paure rimpicciolite e dai fallimenti stratificati”. La poetessa, però, non intende negare completamente la realtà né distaccarsene, ma liberarsi dalla sua pretesa di catalogare l’essere umano in modo definitivo. In “Señorita Flamenco” il desiderio di libertà si trasforma simbolicamente in una scena in cui il corpo diventa ritmo, gesto e seduzione, mentre la danza supera la dimensione dello spettacolo e diventa espressione di una partecipazione piena alla vita. La danza, o meglio la musica stessa nel suo significato spirituale, è rappresentata con particolare intensità anche in “Duduk”, nel quale il suono dello strumento acquista una forza quasi soprannaturale. Avvicina la morte alla vita, restituendo all’esistenza umana il suo senso originario.
In conclusione, sulla base delle dodici poesie qui presentate, definirei la scrittura di Małgorzata Mittelstadt come una simbiosi multicolore di sublime e quotidiano, di dolore umano e sorriso, della necessità di ricordare il passato e del desiderio di ricominciare tutto da capo. Così nasce una voce poetica femminile autonoma e straordinariamente sensibile, che non rinuncia né alla propria fragilità né alla propria libertà. È una voce che conosce la sofferenza e la malinconia, ma sa affacciarsi alla vita anche attraverso il prisma di un’ironia molto brillante e della sensualità. Tutti questi elementi conducono verso la libertà intesa nel senso più ampio del termine, ovvero la libertà personale e creativa. Come disse la grande poetessa italiana Alda Merini: “La poesia non si vende, la poesia non si compra, la poesia si fa e basta. È un atto di libertà”.
Auguro a tutti una splendida lettura.
Izabella Teresa Kostka, novembre 2026
*****
Istnieją głosy poetyckie, które nieustannie wibrują i których nie da się opisać jednym słowem ani ująć w sztywne ramy. Tak jest również w przypadku autorki, której wiersze pragnę dzisiaj przedstawić. W utworach Małgorzaty Mittelstadt życie nigdy nie daje się uchwycić w jednoznacznej formie, gdyż jest przede wszystkim ruchem, ciągłą przemianą, wędrówką przez stany ducha, wspomnienia i nieograniczone możliwości.
To swoiste perpetuum mobile, które czasem przypomina “piórko orzeźwione deszczem”, zdolne zanurzyć się w “okwiat życia”, innym razem zaś staje się plamą możliwości zawieszoną na “blejtramie dnia”. Małgorzata Mittelstadt tworzy wiersze na styku intymności i obserwacji świata, ciężaru wspomnień i pragnienia lekkości. Ciężar dawnych przeżyć przybiera niekiedy bolesny, niemal nie do zniesienia wymiar, jak we wzruszających “Próbach generalnych”, gdzie demencja matki zamienia każdą noc w próbę ostatniego pożegnania. Podmiot liryczny czuwa i modli się, próbuje żyć pośród codziennych gestów dnia oraz niepokoju nocy, a stworzony słowami obraz pełni księżyca, różowego niczym urna matki, skupia w sobie bliskość śmierci i czułość miłości, która nie znajduje zakończenia. Poetka nie ogranicza się jednak do tej bolesnej tematyki. W prezentowanych tu tekstach współistnieją także ironia, zmysłowość i rodzaj lekkiej, niekiedy figlarnej wolności. Śmierć może stać się postacią zdolną jeździć na rowerze i żuć gumę, a kobieta może flirtować z czasem i wybierać z tortu słodszy kawałek. Sama lekkość i żartobliwość nie oznaczają jednak powierzchowności, lecz stają się sposobem oswajania trosk i chwilowego uwalniania się od sztywności narzucanej nam przez życie. Życie to ruch, wolność, nieprzewidywalność i nieustanna przemiana. To także nieustanna zmiana samej siebie. W tej nieustannej przemianie uczestniczą również miejsca ukazane przez poetkę, a wśród nich Garda, Sirmione, średniowieczne uliczki, dom Marii Callas i włoski krajobraz, który staje się przestrzenią pożegnania z dawną wersją siebie. W wierszu “Poco poco” podróż motorówką nabiera znaczenia egzystencjalnej metafory, gdyż można zostawić za sobą głosy przeszłości, poddać się wiatrowi i pozwolić, by ciężar stopniowo opadał. Można zostawić za sobą dawną wersję siebie. Uważam także, iż poezję Małgorzaty Mittelstadt wyróżnia wyjątkowa wrażliwość, łącząca z dużą zręcznością wymiar autobiograficzny, wyobraźnię symboliczną i uważną obserwację zwyczajnej codzienności. Ukazany świat jest pełen skoncentrowanych obrazów, niespodziewanych skojarzeń i kontrastów, które oddają złożoność ludzkiego życia. W wielu tekstach bardzo wyraźnie odczuwamy dążenie do wolności i chęć oderwania się od ograniczających nas konwenansów, od “ostrych krawędzi, skarlałych lęków i wielowarstwowych porażek”. Poetce nie chodzi jednak o całkowite zaprzeczenie rzeczywistości ani oderwanie się od niej, lecz o uwolnienie się od jej roszczenia do zdefiniowania człowieka w sposób ostateczny. W “Señoricie Flamenco” pragnienie wolności przeradza się symbolicznie w scenę, w której ciało staje się rytmem, gestem i uwodzeniem, a sam taniec wykracza poza wymiar widowiska i staje się wyrazem pełnego uczestnictwa w życiu. Taniec, a właściwie sama muzyka w jej duchowym wymiarze, ukazana jest ze szczególną intensywnością także w “Duduku”, gdzie dźwięk instrumentu nabiera niemal nadprzyrodzonej mocy. Zbliża śmierć do życia, przywracając ludzką egzystencję jej pierwotnemu sensowi.
Podsumowując moje spostrzeżenia, na podstawie przedstawionych tu wierszy określiłabym pisarstwo Małgorzaty Mittelstadt jako wielobarwną symbiozę wzniosłości i codzienności, ludzkiego bólu i uśmiechu, konieczności pamiętania o przeszłości i pragnienia rozpoczęcia wszystkiego od nowa. Wyłania się z niego autonomiczny, niezwykle wrażliwy kobiecy głos poetycki, który nie rezygnuje ani ze słabości, ani z własnej wolności. To głos znający powagę i melancholię, ale potrafiący patrzeć na życie także przez pryzmat błyskotliwej ironii i zmysłowości. Wszystkie te elementy prowadzą ostatecznie ku wolności rozumianej w najszerszym znaczeniu tego słowa czyli do wolności osobistej i twórczej. Jak mawiała wielka włoska poetka Alda Merini: “La poesia non si vende, la poesia non si compra, la poesia si fa e basta. È un atto di libertà / Poezji się nie sprzedaje, poezji się nie kupuje. Poezję się po prostu tworzy. To akt wolności”.
Życzę wszystkim wspaniałej lektury.
Izabella Teresa Kostka, listopad 2026
****
PIÓRKO
na moment pozwalam się
światu zobaczyć
potem zanurzam się
w okwiat życia
jest mi intensywnie
a zarazem powabnie lekko
jakbym zrzuciła z siebie
wszystkie ostre krawędzie
skarlałe lęki
wielowarstwowe porażki
wstępem się staję
biegu rzeczy wszelkich
piórkiem orzeźwionym deszczem…
*
PIUMA
per un istante permetto al mondo
di vedermi
poi mi immergo
nella corolla della vita
mi sento intensa e al tempo stesso
deliziosamente leggera
come se avessi scosso di dosso
tutti gli spigoli taglienti
le paure rimpicciolite
i fallimenti stratificati
divento il preludio
al fluire di ogni cosa
una piuma rinvigorita
dalla pioggia…
***
POD MOJĄ SKÓRĄ
pod moją skórą mieszkają
Twoje zagubione sny
rozmyte w kroplach deszczu
znad jezior Ontario
pod moją skórą zastyga sens
Twoich przemilczanych słów
splata się z moim przeczuciem
by wybrzmieć modlitwą
w sanktuarium ciszy
pod moją skórą pył
Twoich rozegranych bitew
unosi się nad wspomnieniem
naszego dzieciństwa
niby nostalgia żywa
za niedoznanym szczęściem
pod moją skórą waleczne
Twoje serce odetchnąć może
w objęciach mojego i zapłakać
na mojej skórze Twoje pocałunki
szukają drogi powrotnej do domu
*
SOTTO LA MIA PELLE
sotto la mia pelle abitano
i tuoi sogni smarriti,
sfumati nelle gocce di pioggia
provenienti dai laghi dell’Ontario
sotto la mia pelle si immobilizza il senso
delle tue parole mai dette,
si intreccia con il mio presentimento
per risuonare come una preghiera
nel santuario del silenzio
sotto la mia pelle la polvere
delle tue battaglie combattute
si solleva sopra il ricordo
della nostra infanzia,
come una nostalgia viva
per una felicità mai conosciuta
sotto la mia pelle il tuo cuore combattivo
può finalmente riposare tra le braccia del mio
e lasciarsi andare al pianto
sulla mia pelle i tuoi baci
cercano la strada del ritorno verso casa
***
a gdyby tak śmierć mogła
jeździć rowerem dla relaksu
mieć pryszczatą twarz żuć gumę
nosić kapelusze jak Bielicka
być życiowa nieco bardziej
może uśmiechałaby się czasem
byłaby mniej sztywna i ponura
dawałaby szansę na okres próbny
albo zapominałaby czyjegoś adresu
chciałabym aby potem czuła się
zakłopotana tak po ludzku
i spłonęła rumieńcem na policzkach
*
e se la morte potesse
andare in bicicletta per rilassarsi
avere il viso pieno di brufoli, masticare chewing gum,
indossare cappelli come la Bielicka,
essere un po’ più umana
forse sorriderebbe ogni tanto
sarebbe meno rigida e cupa,
concederebbe una possibilità per un periodo di prova
oppure dimenticherebbe l’indirizzo di qualcuno
vorrei che poi si sentisse in imbarazzo,
proprio come un essere umano
e arrossisse fino a imporporarsi le gote
****
DUDUK
ukołysało ptaki do snu
łzy bogów zrasza delikatne
myśli na chmurach wiesza i roztapia
noc rozedrgało jak ramiona kochanki
i nie chce przestać w nią przenikać
czas zawróciło do łona swego
śmierć oblubienicą życia uczyniło
powietrzem wciąż wibruje – lewituje
syci głodny świat pełnią dźwięków
uduchowione misterium duduk
*
DUDUK
ha cullato gli uccelli fino al sonno,
irrora le lacrime divine,
appende i pensieri delicati alle nuvole e li dissolve,
fa vibrare la notte come le braccia di un’amante
e non vuole smettere di penetrarla
ha ricondotto il tempo al suo grembo,
ha fatto della morte la sposa della vita,
vibra ancora nell’aria – levita,
sazia il mondo affamato con la pienezza dei suoni
un mistero spirituale – il duduk
****
SENIORITA FLAMENCO
pulsują żyły
na skroniach
sypią się kwiaty
z lśniących włosów
w dźwiękach gitary
zastyga w geście
czerwoną szminką
Seniorita Flamenco
przyspieszony oddech
opowiada życie całe
Cygana śpiew przycicha
tańczą palce Seniority
tańczą włosy Seniority
i falbany sukienki
zmienne nagłe
zmysłowe nocą Granady
euforia krwi i ciała
stukot nóg Flamenco
porywa serce
mami słodko
unosi cię nad ziemią
aż czujesz żyjesz
pragniesz kochasz
upojnie gorąco
nieprzewidywalnie…
*
SEÑORITA FLAMENCO
le vene pulsano
alle tempie
dai capelli lucenti
piovono fiori
nel suono della chitarra
si ferma in un gesto
con le labbra tinte
di rosso vermiglio
la Señorita Flamenco.
il respiro accelerato
racconta un’intera vita
si fa silenzioso il canto del gitano
ballano le dita della Señorita,
danzano i suoi capelli
e le balze del vestito,
mutevoli, improvvise,
sensuali nella notte di Granada
euforia di sangue e di corpo,
il battito dei piedi del Flamenco
rapisce il cuore
seduce dolcemente
ti solleva da terra,
finché senti, vivi,
desideri, ami
focosamente, intensamente,
imprevedibilmente
****
PRÓBY GENERALNE
w pokoju unosił się zapach
ostatnich chwil życia
próby generalne odchodzenia
robiłaś niemal co noc
zwykle chciałaś usiąść
czasem stanąć w oknie
opowiadałaś cudzoziemce
która była mną o swojej córeczce
twoja demencja wymykała się opowieści
trzymała kurczowo róg mojej sukienki
po policzkach spływały mi łzy
chciałam żeby te wszystkie chwile
trafiły do jakiegoś spamu
modliłam się o twoją dobrą śmierć
w dzień zdawało mi się że żyję
przycinałam krzewy w ogrodzie
kosiłam trawę z pustką w głowie
nocami próbowałam pisać wiersze
żeby pełny księżyc
różowy jak twoja urna dał mi spokój
tylko nie pamiętam
jakie kwiaty lubiłaś
mamo
*
PROVE GENERALI
nella stanza aleggiava
il profumo degli ultimi istanti di vita
le prove generali dell’andarsene
le facevi quasi ogni notte
di solito volevi sederti,
a volte fermarti in piedi alla finestra.
raccontavi a una straniera,
che ero io, della tua figlioletta.
la tua demenza sfuggiva al racconto,
si aggrappava disperatamente
all’orlo del mio vestito.
le lacrime mi scendevano lungo le guance.
avrei voluto che tutti quei momenti
finissero in una cartella spam.
pregavo per la tua buona morte.
di giorno mi sembrava di vivere,
potavo gli arbusti in giardino,
tagliavo l’erba con la mente vuota.
di notte cercavo di scrivere poesie,
perché la luna piena, rosa come la tua urna,
mi concedesse un po’ di pace.
solo che non ricordo
quali fiori ti piacevano,
mamma
****
LEWITACJA
lubię być nielogiczna
modlić się wierszem nad ranem
zakochiwać się w słowie “nie”
niefrasobliwie flirtować z czasem
oglądać się za mężczyznami
z tortu wybierać słodszy kawałek
lewitować leciutko leniwie latać
tak sobie myślę do siebie
*
LEVITAZIONE
mi piace essere illogica
pregare in versi all’alba
innamorarmi della parola “no”
flirtare spensieratamente con il tempo
voltarmi a guardare gli uomini
scegliere dalla torta fetta più dolce
levitare leggera, volare pigramente
lo penso, semplicemente, tra me e me
****
BRAKOWAŁO ABSYNTU
brzeg kieliszka
niezręcznie drażnił
twoim smakiem
delektowałeś się
magią bez goryczy
lekką od szeptu
ani ty mój
ani ja twoja
jeden przystanek
za blisko
mnie lubiłeś
potem długo
cię nie było
nie wiedziałam
nie czekałam
chwilowo pod wiatr
*
MANCAVA L’ASSENZIO
il bordo del bicchiere
irritava goffamente
con il tuo sapore
assaporavi la magia
senza amarezza
leggera di sussurri
né tu mio
né io tua
una fermata
troppo vicina
ti piacevo
poi, per molto tempo,
tu non c’eri
non sapevo
non aspettavo
per un po’, controvento
****
TAO
wskrzeszam endorfiny
zabierają mnie w podróż
gdzie miłość być zaczyna
nie tobą nie mną
wtedy cisza mnie lubi
bardziej za mniej słów
w głąb duszy zakrada się
nic i śpi błogo
życie smakuje wiatrem
oddycham tak łatwo
przyziemnie jak na drodze
w skali Apgar
*
TAO
risveglio le endorfine
mi accompagnano in un viaggio
dove l’amore comincia a essere
non te, non me
allora il silenzio mi ama
ancora di più per le poche parole
nel profondo dell’anima
si insinua il nulla
e dorme beato
la vita ha il sapore del vento
respiro così facilmente
con i piedi per terra
come lungo una strada
sulla scala di Apgar
****
GŁUPI PAWEŁ
miejscowi opowiadali
że sypiał w chlewie ze świniami
że mądrzejsze od niego mniej śmierdzą
reszta pozostawała dla wyobraźni
widziałam go tylko raz
gdy byłam małą dziewczynką
wracał z lotniska w głębi lasu
gdzie ludzie ze wsi pasali krowy
miał na sobie szare robocze ubranie
niski- krępy w berecie z antenką
zaczerwieniona twarz i grymas
kiwał głową coś tam gadał do siebie
może rozmawiał z wysłannikami
równoległych światów kto wie
krowy szły przodem leśną ścieżką
zostawiały mokre placki
on boso z grubym drągiem w ręku
a we mnie serce waliło jak młot
przylgnęłam do pnia sosny
poczułam lepką żywicę na policzku
chwila zdawała się wiecznością
jagody wysypały mi się z kanki
na leśny mech
*
LO STUPIDO PAWEŁ
la gente del posto raccontava
che dormiva nel porcile insieme ai maiali
che erano più intelligenti di lui e puzzavano meno
il resto era lasciato all’immaginazione.
l’ho visto una sola volta,
quando ero una bambina.
tornava dall’aeroporto nel cuore della foresta,
dove gli abitanti del villaggio portavano le mucche al pascolo
indossava abiti da lavoro grigi,
era basso, tarchiato, con un basco sormontato da un’antenna
il viso arrossato, una smorfia,
annuiva e borbottava tra sé e sé
forse parlava con gli emissari
di mondi paralleli, chissà
le mucche camminavano davanti a lui lungo il sentiero nel bosco
lasciando qua e là mucchietti umidi
lui scalzo, con un grosso bastone in mano
e il mio cuore batteva come un martello.
mi sono aggrappata al tronco di un pino
sentivo la resina appiccicosa sulla guancia
l’attimo sembrava un’eternità.
i mirtilli mi erano caduti dal cestino
sul muschio del bosco
****
POCO POCO
motorówka Andrei cięła lekko
wody Gardy wokół ogona Italii
niczym moje życie
czułam jak ten miejscowy szaman
zmienia jego kurs
a ja zostawiam za plecami
głosy które mnie wołały
“poco-poco” mówił zaczepnie
gdy otwierał kolejną butelkę szampana
musującego południowym śmiechem
zaprawionym muzyką italiano
na twarzy miałam słońce Sirmione
kropelki spienionej wody
a wiatr zagarniał pieszczotą moje włosy
nie broniłam się opadał ze mnie
ciężar przeszłości
tego miejsca nie dało się
nie kochać…
troskliwego spojrzenia cameriere
z przybrzeżnej knajpki
chórków cykad w drzewach
wąskich krętych uliczek
wybrukowanych średniowieczem
z domem Marii Callas
po którego ścianie nad zielenią okiennic
wiło się cudne pnącze
tutaj mogłabym odejść
od siebie dawnej
tylko ten uśmiech Andrei
nosić w kieszeni…
*
POCO POCO
il motoscafo di Andrea fendeva leggero
le acque del Garda intorno allo stivale d’Italia,
proprio come la mia vita
sentivo che quello sciamano del posto
stava cambiando la sua rotta,
mentre io lasciavo alle spalle
le voci che mi chiamavano
“poco- poco”, diceva provocatorio,
mentre apriva un’altra bottiglia di champagne
frizzante di risate meridionali
con un retrogusto di musica italiana.
avevo sul viso il sole di Sirmione,
goccioline d’acqua schiumosa
e il vento raccoglieva in una carezza i miei capelli
non opponevo resistenza
e il peso del passato scivolava via da me
era impossibile non innamorarsi
di quel luogo…
dello sguardo premuroso del cameriere
della trattoria sul lungolago,
dei cori delle cicale tra gli alberi,
delle stradine strette e tortuose,
lastricate di Medioevo
della casa di Maria Callas
sulla cui facciata, sopra le persiane verdi,
si snodava una meravigliosa pianta rampicante
qui mi sarei potuta congedare
dalla me stessa di un tempo,
e portare soltanto quel sorriso di Andrea
nella tasca…
***
w blejtramie dnia
zawisło życie
wiotką kreską
ręką mistrza
człowiek staje się
plamą możliwości
mocą dramaturgii
kolor z walorem
gra w palcach
geniuszowi szaleńca
cieniem i światłem
doskonalej niż
przeznaczenie
a ja wciąż noszę
czerwoną szminkę
na wargach
i bluzkę białą
*
nel telaio del giorno
la vita è sospesa
con un tratto esile
per mano del maestro
l’uomo diventa
una macchia di possibilità
con la forza della drammaturgia
il colore e il valore
giocano tra le dita
del genio folle
con ombra e luce
più abilmente
del destino
e io indosso ancora
il rossetto rosso
sulle labbra
e una camicetta bianca
****
